Ngày 29/12/2024, Thảo Cầm Viên Sài Gòn phối hợp cùng Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam tổ chức lễ trao quyết định công nhận Cây Di sản Việt Nam cho các cá thể cây cổ thụ tiêu biểu trong khuôn viên.
Sự kiện không chỉ ghi nhận giá trị tự nhiên và văn hóa lâu đời của các loài thực vật quý hiếm mà còn khẳng định góp phần lan tỏa thông điệp sống xanh, yêu thiên nhiên và bảo vệ môi trường đến cộng đồng.
Không gian xanh hơn 160 năm giữa lòng thành phố
Tọa lạc ngay trung tâm đô thị sôi động, Thảo Cầm Viên Sài Gòn từ lâu đã được xem là “lá phổi xanh” của Thành phố Hồ Chí Minh. Không chỉ là điểm tham quan quen thuộc, nơi đây còn là một trong những vườn thú – thực vật lâu đời nhất Đông Nam Á, lưu giữ hệ sinh thái đa dạng với nhiều loài cây quý hiếm.
Trong số đó, 08 cây di sản được công nhận chính là những “nhân chứng sống”, ghi dấu chặng đường hơn 160 năm hình thành và phát triển của Thảo Cầm Viên Sài Gòn đồng thời phản ánh sự giao thoa giữa thiên nhiên bản địa và các loài thực vật du nhập từ khắp nơi trên thế giới.
Quần thể Xà cừ – dấu ấn từ thế kỷ XIX
Nổi bật trong hệ thống cây di sản là quần thể 06 cây Xà cừ (Khaya senegalensis) có tuổi đời khoảng 160 năm. Những cây này được đưa vào Việt Nam từ châu Phi vào năm 1864, dưới sự chỉ đạo của nhà thực vật học người Pháp Jean Baptiste Louis Pierre – Giám đốc đầu tiên của Thảo Cầm Viên Sài Gòn.
Trong đó, cây Xà cừ mang mã số 1700 gây ấn tượng mạnh với chiều cao lên đến 62 mét, được xem là cây Xà cừ cao nhất Việt Nam hiện nay. Với thân cây đồ sộ, tán rộng và dáng vươn cao, cây đã trở thành biểu tượng đặc trưng của không gian xanh nơi đây.
Không chỉ mang giá trị cảnh quan, Xà cừ còn nổi bật với khả năng sinh trưởng nhanh, thích nghi tốt với khí hậu nhiệt đới, ít bị sâu bệnh.
Giáng hương quả to – báu vật còn sót lại
Bên cạnh quần thể Xà cừ, cây Giáng hương quả to (Pterocarpus macrocarpus) mang mã số 1302 là một trong những cá thể đặc biệt quý hiếm. Đây là cây giáng hương của rừng mưa nhiệt đới Đông Nam bộ, tồn tại từ trước khi thành lập Thảo Cầm Viên Sài Gòn, với chiều cao khoảng 34 mét, chu vi thân đạt 4 mét và tuổi đời hơn 200 năm, trở thành một phần của hệ sinh thái nguyên thủy. Trải qua thời gian dài, cây vẫn duy trì sức sống mạnh mẽ, tán lá xanh tốt và hầu như không bị ảnh hưởng bởi sâu bệnh.
Giáng hương là loài cây gỗ quý, có giá trị kinh tế cao nhờ chất lượng gỗ bền, đẹp và có vân tự nhiên. Tuy nhiên, do tình trạng khai thác quá mức, loài này hiện đã bị suy giảm nghiêm trọng trong tự nhiên và được xếp vào nhóm nguy cấp (EN) trong Sách đỏ Việt Nam.
Sự tồn tại của cá thể này tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn vì thế mang ý nghĩa đặc biệt – như một “nguồn gen sống” quý giá của hệ sinh thái rừng Đông Nam Bộ.
Cây Tung – vẻ đẹp độc đáo của tự nhiên
Một điểm nhấn khác trong danh sách cây di sản là cây Tung (Tetrameles nudiflora) mang mã số 1188, nằm gần khu chuồng chim lớn. Cây cao khoảng 35 mét, với chu vi thân lên đến gần 10 mét và bộ rễ bạnh lớn đặc trưng, tạo nên hình dáng độc đáo, thu hút sự chú ý của du khách.
Không chỉ gây ấn tượng về hình thái, Tung còn là loài có giá trị khoa học cao do nguồn gen quý hiếm. Đặc điểm phân tính (cây đực – cây cái riêng biệt) khiến việc nhân giống gặp nhiều khó khăn, càng làm tăng tầm quan trọng của công tác bảo tồn.
8 cây di sản tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn mang trong mình nhiều giá trị:
- Lịch sử: Là dấu tích của quá trình hình thành Thảo Cầm Viên Sài Gòn và sự phát triển của đô thị Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh.
- Khoa học: Đóng vai trò như “ngân hàng gen sống”, phục vụ nghiên cứu sinh thái và môi trường.
- Văn hóa – cảnh quan: Tạo nên không gian xanh đặc trưng, góp phần định hình bản sắc đô thị.
Giáo dục môi trường – giá trị lan tỏa bền vững
Không chỉ dừng lại ở bảo tồn, các cây di sản còn đóng vai trò quan trọng trong giáo dục cộng đồng. Thông qua các chương trình của Trung tâm Giáo dục Vườn thú, học sinh và sinh viên có cơ hội tiếp cận trực tiếp với các loài cây quý hiếm.
Các hoạt động như tham quan thực tế, bài thu hoạch hay chương trình ngoại khóa đã góp phần nâng cao nhận thức về bảo vệ thiên nhiên, hình thành ý thức sống xanh ngay từ thế hệ trẻ.
Hướng tới tương lai bền vững
Việc công nhận Cây Di sản Việt Nam tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn không chỉ mang ý nghĩa vinh danh mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm bảo vệ những giá trị tự nhiên quý báu. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, việc giữ gìn những “lá phổi xanh” trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Các cây di sản không chỉ góp phần cải thiện môi trường sống mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch sinh thái, giáo dục và nghiên cứu khoa học – hướng tới một mô hình phát triển bền vững, hài hòa giữa con người và thiên nhiên.
Những cây di sản không chỉ là những cá thể thực vật cổ thụ mà còn là biểu tượng sống động của lịch sử, văn hóa và khoa học. Qua hơn 160 năm tồn tại, chúng vẫn đứng vững giữa lòng đô thị, âm thầm kể lại câu chuyện của quá khứ và truyền cảm hứng cho tương lai.
Bảo tồn những “chứng nhân sống” ấy không chỉ là trách nhiệm của một đơn vị, mà là sứ mệnh chung của cả cộng đồng – vì một môi trường xanh, bền vững cho các thế hệ mai sau.
