1. Phân loại học

- Giới: Animalia

- Ngành: Chordata

- Lớp: Mammalia

- Bộ: Primates

- Họ: Cercopithecidae

- Chi: Pygathrix

- Loài: Pygathrix cinerea

2. Đặc điểm nhận dạng

Toàn thân bao phủ bởi bộ lông màu xám chì hoặc xám nhạt. Khuôn mặt: Da mặt màu vàng cam nhạt, vùng miệng da trắng, xung quanh gò má và cằm có lông trắng mọc dài tạo thành bộ "râu". Đặc biệt, vùng cổ có một vòng lông màu đỏ nâu hoặc cam rực rỡ.

Tay và chân đều có màu xám (không có màu nâu đỏ ở chân như chà vá chân nâu hay màu đen như chà vá chân đen). Lông vùng vai sậm màu hơn cánh tay.

Trọng lượng trung bình của chúng khoảng 8 – 12 kg. Chiều dài thân 60 – 70cm, đuôi dài khoảng 65 – 80cm và có màu trắng.

3. Phân bố trong tự nhiên

Chà vá chân xám là loài động vật đặc hữu, chỉ phân bố duy nhất tại Việt Nam. Chúng được nhìn thấy ở các tỉnh miền Trung như Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định và khu vực Tây Nguyên như khu bảo tồn thiên nhiên Chư Mom Ray, Kon Ka Kinh...

4. Sinh thái và tập tính

Môi trường sống: Rừng lá rộng thường xanh và rừng hỗn giao trên núi cao.

Chà vá chân xám sống theo đàn từ 10 – 20 cá thể, có khi lên đến 50 cá thể. Loài động vật sống trên cây, di chuyển rất nhanh nhẹn bằng cách chuyền cành. Chúng sử dụng âm thanh gầm gừ nhẹ hoặc các biểu cảm khuôn mặt để cảnh báo nguy hiểm hoặc thu hút bạn tình.

Chà vá chân xám thích lá non, chồi cây (chiếm tỷ lệ lớn trong lượng thức ăn hàng ngày), ngoài ra còn ăn thêm các loại quả rừng có vị chát hoặc chua.

5. Sinh sản

Mùa sinh sản thường bắt đầu vào tháng 8, chu kỳ mang thai khoảng 6 tháng Mỗi lứa sinh 1 con.

Con non: Khi mới sinh, con non có lông màu cam nhạt hoặc vàng xám, bám chặt vào bụng mẹ khi di chuyển.

Tập tính: Con non bắt đầu tập ăn lá từ tháng thứ 6 nhưng vẫn bú mẹ cho đến hơn 1 năm tuổi.

6. Tuổi thọ

Tuổi thọ trung bình trong tự nhiên khoảng 20 – 24 năm. Chúng có thể sống lâu hơn trong điều kiện nuôi dưỡng, chăm sóc tốt.

7. Vai trò sinh thái

Chà vá chân xám di chuyển nhiều, chúng

- Giúp phát tán hạt.

- Kiểm soát sự phát triển của thực vật, tạo khoảng trống trong rừng giúp tái sinh thảm thực vật.

- Là một mắt xích trong chuỗi chức ăn, chúng có thể là con mồi cho các loài động vật ăn thịt

8. Tình trạng bảo tồn

-Theo Thông tư 85/2025/TT-BNNMT: Chà vá chân xám thuộc nhóm IB (bị đe dọa tuyệt chủng, nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại).

- Theo International Union for Conservation of Nature (IUCN): Critically Endangered (CR) – Cực kỳ nguy cấp.

- Công ước CITES: phụ lục I

Nguyên nhân suy giảm số lượng chà vá chân xám:

- Mất sinh cảnh do phá rừng, mất sinh cảnh và môi trường sống.

- Bầy đàn giảm số lượng, bị phân mảnh mất liên kết do các công trình nhân tạo.

- Săn bắt lấy thịt, bắt con non.

9. Thông tin tại Thảo Cầm Viên

Tại Thảo Cầm Viên hiện tại đang cứu hộ các cá thể chà vá chân xám, những cá thể này hoàn toàn mất khả năng phục hồi bản năng sinh tồn trong tự nhiên do người dân đã nuôi chúng quá lâu.