Phân loại học

• Giới: Animalia – Động vật
• Ngành: Chordata – Dây sống
• Lớp: Aves – Chim
• Bộ: Galliformes – Bộ Gà
• Họ: Phasianidae – Họ Trĩ
• Giống: Rheinardia
• Loài: Rheinardia ocellata
• Phân loài: Rheinardia ocellata ocellata

Đặc điểm nhận dạng

• Kích thước:
  • Chiều dài cơ thể (tính cả đuôi): 76 – 239 cm
  • Cá thể trống có thể đạt tới 2,35 m, sở hữu bộ lông đuôi dài nhất trong các loài chim hoang dã.
• Hình dáng và màu sắc
  • Chim trống: Đuôi rất dài, bản rộng; cong. Chỏm lông màu trắng trên đỉnh đầu; có vệt cong trắng mảnh phía trên mắt. Màu lông xám tro tô điểm bởi những đốm trắng nhỏ, ở phần đuôi có điểm các đốm tròn màu cánh gián
  • Chim mái: Lông màu nâu nhạt, kích thước nhỏ hơn chim trống, đuôi ngắn; chỏm lông đầu ngắn, màu nâu đen; hoa văn ở đuôi và cánh là những vằn đen mảnh vắt ngang sợi lông.
  • Chim non mới nở có hai sọc đen lớn trên thân, mỏ đen. Khi lớn dần lên chúng mang màu lông chim mái. Trĩ sao sẽ thay lông, chuyển dần sang màu lông chim trống hoặc giữ nguyên màu cũ nếu là chim mái.
• Đặc điểm chung:
  • Mỏ hồng, chân xám, ở cả chim trống và chim mái đều không có cựa.
  • Chỏm lông trên đỉnh đầu sẽ xòe ra vào mùa sinh sản.

Tập tính sinh thái

• Tập tính:
  • Nhút nhát, sống định cư, khó bắt gặp trong tự nhiên.
• Sinh cảnh:
  • Rừng thường xanh, rừng rậm ẩm; độ cao 100 – 1.000 m.
• Sinh sản:
  • Mùa sinh sản từ tháng 1 cho đến hết tháng 6.
  • Chim trống thực hiện các điệu múa khoe bộ lông đuôi, mào đầu và phát ra tiếng kêu lớn để thu hút chim mái.
  • Chim mái đẻ 1-2 trứng/ổ, ấp nở 24 ngày
  • Nếu không nuôi con chim mái có thể đẻ 2 – 3 lứa/ năm.
• Thức ăn trong tự nhiên
  • Lá cây, quả mọng, hạt, sâu bọ, dòi, nhộng và các động vật không xương sống nhỏ.

Phân bố trong tự nhiên

• Thế giới: Việt Nam, Lào
• Tại Việt Nam:
  • Phân bố chủ yếu dọc dãy Trường Sơn, từ nam sông Cả đến Lâm Đồng.
  • Ghi nhận tại các vườn quốc gia và khu bảo tồn như:
    Bạch Mã, Phong Nha – Kẻ Bàng, Pù Mát, Kẻ Gỗ, Chư Yang Sin, Kon Chư Răng.

Tình trạng bảo tồn

• Thông tư 85/2025/TT-BNNMT: IB nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại
• IUCN: Critically Endangered (CR) –  Rất nguy cấp
• CITES: Phụ lục I

Trong năm 2018 bằng hoạt động bẫy ảnh và khảo sát thực tế, ghi nhận âm thanh, Trĩ sao đã được phát hiện tại khu bảo tồn thiên nhiên Khe nước trong.

Trĩ sao Việt Nam là loài chim đặc hữu, quý hiếm và có giá trị thẩm mỹ bậc nhất của khu vực Đông Dương. Với bộ lông đuôi độc đáo và tập tính sinh sản đặc trưng, loài được xem là “báu vật của rừng Trường Sơn”, cần được bảo vệ nghiêm ngặt và lâu dài.