1. Phân loại học

• Giới: Animalia
• Ngành: Chordata
• Lớp: Mammalia
• Bộ: Proboscidea
• Họ: Elephantidae
• Loài: Elephas maximus

2. Đặc điểm nhận dạng

Voi châu Á có kích thước rất lớn, chiều cao vai 2,5 – 3 m; khối lượng 3.000 – 5.000 kg (voi đực lớn hơn voi cái).

Môi trên và mũi phát triển thành vòi dài, linh hoạt, vừa là cơ quan hô hấp, vừa dùng để kiếm ăn, uống nước và giao tiếp.

Ở voi châu Á, con đực thường có ngà phát triển rõ, mỗi ngà nặng khoảng 15 – 20 kg; voi cái đa số không có ngà hoặc ngà rất nhỏ.

Da dày, màu xám, lông thưa; tai nhỏ không vượt quá khỏi vai, vùng trán chia thành 2 vòm, đầu voi chỉ có 1 núm thịt.

3. Phân bố trong tự nhiên

Tại Việt Nam: Sơn La, Nghệ An, Quảng Bình, Quảng Nam, Đắk Lắk, Kon Tum, Đồng Nai.

Trên thế giới: Ấn Độ, Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia, Indonesia và một số quốc gia Nam Á, Đông Nam Á khác.

4. Sinh thái – Tập tính

Voi châu Á sống ở rừng thưa, rừng thứ sinh pha tre nứa, các thung lũng và đồi núi thấp.

Sống theo đàn do voi cái lớn tuổi dẫn đầu; voi đực trưởng thành thường sống đơn độc hoặc theo nhóm nhỏ.

Thức ăn: Cỏ, lá cây, măng tre nứa, cây chuối rừng và nhiều loại thực vật khác. Mỗi ngày một cá thể trưởng thành có thể tiêu thụ 150 – 200 kg thức ăn xanh.

5. Sinh sản

• Chu kỳ sinh sản: 4 – 5 năm/lứa.
• Thời gian mang thai: 21 – 22 tháng (thời gian mang thai dài nhất ở động vật có vú sống trên cạn).
• Mỗi lứa sinh 1 con, nặng khoảng 80 – 120 kg.
• Con non được cả đàn bảo vệ và chăm sóc.
• Voi con bú mẹ đến khoảng 3 – 5 tuổi mới cai sữa hoàn toàn.

6. Tuổi thọ

• Trong tự nhiên: 60 – 70 năm.
• Trong điều kiện nuôi dưỡng: có thể trên 70 năm nếu được chăm sóc tốt.

7. Vai trò sinh thái

Voi châu Á được xem là “loài chủ chốt” trong hệ sinh thái rừng:

• Phát tán hạt giống qua phân.
• Tạo khoảng trống trong rừng giúp tái sinh thảm thực vật.
• Duy trì cấu trúc sinh cảnh cho nhiều loài khác.

8. Tình trạng bảo tồn

• Theo Thông tư 85/2025/TT-BNNMT: Voi châu Á thuộc nhóm IB (nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại).
• IUCN: Endangered (EN) – Nguy cấp.
• CITES: Phụ lục I
• Tại Việt Nam số lượng voi châu Á hoang dã không vượt quá 100 cá thể.

Nguyên nhân suy giảm:

• Mất sinh cảnh do phá rừng.
• Xung đột giữa người và voi.
• Săn bắt lấy ngà.
• Suy giảm quần thể và chia cắt đàn.

9. Thông tin tại Thảo Cầm Viên

Voi châu Á hiện đang được chăm sóc, nuôi dưỡng tại khu thú ăn cỏ lớn.

Khu chuồng trại gồm sân rộng kết hợp khu che mát, đảm bảo vận động và phúc lợi động vật.

Chế độ ăn bao gồm cỏ voi, thân chuối, mía, rau xanh, trái cây, bổ sung khoáng – vitamin ….

Thảo Cầm Viên tham gia công tác tuyên truyền bảo tồn voi Việt Nam, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ loài động vật biểu tượng của rừng nhiệt đới châu Á.

Hợp tác với tổ chức Elephants Care Unchained huấn luyện tích cực, chăm sóc chân cho voi.

Cụ voi Chuông sống tại Thảo Cầm Viên hiện đã thọ hơn 65 tuổi, là một trong số những cụ voi già được nuôi dưỡng trên thế giới.