1. Phân loại học

- Giới: Animalia (Động vật)

- Ngành: Chordata (Động vật có dây sống)

- Lớp: Reptilia (Bò sát)

- Bộ: Squamata (Bộ có vảy)

- Họ: Elapidae (Rắn hổ)

- Chi: Ophiophagus

- Loài: Ophiophagus hannah (Rắn hổ chúa)

2. Đặc điểm nhận dạng

Chiều dài trung bình từ 3 – 4 m, tuy vậy kỷ lục thế giới về chiều dài của loài rắn này là 5,85m. Rắn hổ chúa là loài rắn có nộc độc dài nhất thế giới. Da chúng thường có màu vàng, nâu xám hoặc đen với các vạch màu trắng hoặc vàng nhạt kẻ ngang thân. Bụng màu kem hoặc vàng nhạt.

Rắn có khả năng bạnh cổ khi bị đe dọa. Trên đỉnh đầu có đôi vảy lớn gọi là vảy chẩm, đặc điểm phân biệt hổ chúa và các loại hổ mang khác. Rắn có 2 nanh độc ở hàm trên, nọc độc sẽ theo nanh này đi vào vết cắn.

3. Phân bố trong tự nhiên

Rắn hổ chúa phân bố ở nhiều quốc gia vùng Nam Á và Đông Nam Á như Ấn Độ, Bangladesh, Bhutan, Thái Lan, Việt Nam, Lào, Campuchia, Malaysia, Indonesia và Philippine.

4. Sinh thái và tập tính

Chúng ưa thích các khu rừng nhiệt đới rậm rạp, rừng tre, đầm lầy. Đôi khi rắn hổ chúa còn xuất hiện ở những vùng đất canh tác gần rừng. Loài rắn linh hoạt ở mọi địa hình, rắn hổ chúa có thể bơi trong nước, leo cây và bò trên cạn.

Rắn hổ chúa thường ăn thịt những loài rắn khác, kể cả rắn độc và đồng loại của chúng. Đôi khi nguồn thức ăn khan hiếm chúng ăn cả những loài thằn lằn lớn.

Rắn hổ chúa hoạt động vào ban ngày, khi gặp nguy hiểm chúng sẽ cố gắng lẩn tránh. Nếu bị dồn vào đường cùng chúng sẽ ngóc đầu lên khoảng 1/3 chiều dài thân, trở nên cực kỳ hung dữ.

Rắn rất nhạy cảm với các chuyển động nhờ vậy chúng săn mồi rất hữu hiệu.

5. Sinh sản

Đây là loài rắn đặc biệt với tập tính xây ổ. Chúng dùng thân mình thu gom lá khô, cành nhỏ để tạo chiếc ổ có hình gò cao. Vào mùa sinh sản sau khi giao phối con cái sẽ rời đi, làm ổ, đẻ trứng và cuộn tròn bên trên để bảo vệ trứng khỏi kẻ thù cho đến khi trứng nở. Ở giai đoạn này rắn cái cực kỳ hung dữ. Rắn mẹ sẽ rời ổ trước ngày nở, có lẽ để tránh việc ăn con. Mỗi lần rắn đẻ khoảng 20 – 40 trứng.

Các trận chiến tranh giành của rắn không phải là trận đánh thực thụ. Chúng đích thực là 1 điệu múa khi hai con rắn tranh nhau xem ai ngóc đầu cao hơn.

6. Tuổi thọ

Tuổi thọ trung bình trong tự nhiên khoảng 20 năm. Chúng có thể sống lâu hơn trong điều kiện nuôi dưỡng, chăm sóc tốt.

7. Vai trò sinh thái

Rắn hổ chúa là loài bò sát ăn thịt, chúng có vai trò trong việc kiểm soát số lượng rắn khác trong hệ sinh thái. Chúng cũng là loài sinh vật chỉ thị sinh học, sự hiện diện của hổ mang chúa cho thấy hệ sinh thái rừng nhiệt đới vẫn còn và còn đa dạng loài mồi.

8. Tình trạng bảo tồn

-Theo Thông tư 85/2025/TT-BNNMT: rắn hổ chúa thuộc nhóm IB (bị đe dọa tuyệt chủng, nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại).

- Theo International Union for Conservation of Nature (IUCN): Vulnerable (VU) – Sắp nguy cấp.

Nguyên nhân suy giảm số lượng rắn hổ chúa:

- Mất sinh cảnh do phá rừng, mất sinh cảnh và môi trường sống.

- Bị giết chết do sự sợ hãi của người dân đối với rắn

- Săn bắt lấy thịt

9. Thông tin tại Thảo Cầm Viên

Tại Thảo Cầm Viên hiện tại đang nuôi cứu hộ rắn hổ chúa tại khu bò sát.