Trên dải đất hình chữ S có 3 loài linh trưởng sinh sống, nhìn tổng thể, vẻ ngoài bọn chúng rất giống nhau, từ gương mặt, đôi mắt, cho đến cái đuôi dài sáng màu luôn để thòng xuống khi ngồi trên những cành cây cao.
Mỗi loài chà vá có khu vực phân bố riêng, nếu như loài chà vá chân đen (Pygathrix nigripes) thường được thấy ở những cánh rừng khu vực phía nam như Nam Cát Tiên, Bù Gia Mập, Đắk Nông thì chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus) lại xuất hiện nhiều ở khu vực Nghệ An, Gia Lai, đặc biệt là vùng Sơn Trà – Đà Nẵng, chà vá chân xám (Pygathrix cinerea) cư trú nhiều ở khu vực miền Trung (Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Kon Tum, Gia Lai).
Chà vá vốn là những loài ăn chay với chế độ nghiêm ngặt là 70 – 80% lá cây trong khẩu phần. Chúng thích nhất là lá và chồi non, phần còn lại là các loại hoa, quả xanh và hạt. Hàng ngày chà vá thức giấc rất sớm, cả đàn di chuyển trên tán của những cây cao trong rừng tạo nên âm thanh rào rào. Chúng sẽ chọn nơi cây cối đâm chồi, nở hoa, đơm quả để nạp năng lượng cho một ngày mới. Nhờ sự hỗ trợ của hệ vi sinh vật đặc biệt, cư trú thường xuyên bên trong dạ dày mà hầu hết chất xơ trong thực vật đều được tiêu hóa và chuyển thành chất dinh dưỡng cho cơ thể. Chà vá ăn rất nhiều lá, đôi khi còn tỏ ra khá phung phí khi bỏ cành ăn dở nữa chừng để lấy cành khác. Sau bữa ăn bụng con nào con nấy to căng tròn cũng là lúc chúng nghỉ ngơi, thư giản, chăm sóc lẫn nhau. Cả đàn hay tụ lại, bắt rận, chải lông, âu yếm nhau. Con chăm sóc thì tỉ mỉ tẩn mẩn vạch vạch, bới bới từng cm lông, thi thoảng đưa tay lên miệng, hoặc ghé sát cắn thứ gì đó, trong khi con thụ hưởng thì hai mắt lim dim, nằm yên, đuôi thỏng xuống, thỉnh thoảng ve vẫy 1 vài cái. Đây là lúc đàn chà vá nhỏ khoái chí nhất, chúng bắt đầu chí chóe, nhảy nhót, chơi vật lộn với nhau nhưng không bao giờ tách quá xa ra khỏi mẹ. Một số khác chưa đủ cứng cáp để leo trèo thì được mẹ chăm cẩn thận hơn. Chà vá mẹ thường dùng chân hoặc tay để giữ phần đuôi của những bé loắt choắt này để chúng dù có nhảy nhót, táy máy gì vẫn không thể thoát khỏi tầm kiểm soát của mẹ. Lúc này mặt trời đã lên cao, chiếu sáng rõ mọi vật, đàn chà vá nằm phơi nắng, hưởng thụ sự ấm áp. Dù cảnh vật yên bình đến vậy nhưng trong đàn lúc nào cũng cắt cử một vài thành viên trông nom, bao quát khắp khu vực, cảnh bảo nguy hiểm cho cả đám kịp thời lẩn trốn. Chà vá có cách di chuyển khá đặc biệt, chúng dùng cả tay và chân để đi trên những cành cứng, nhảy từ ngọn cây này sang cây khác, không đánh đu như vượn. Đàn con thì dùng tay, chân ôm chặt lấy phần bụng của mẹ, để mẹ rảnh tay chân mà đi theo đàn.
Bộ lông của các loài chà vá mịn, bóng, nhiều màu sắc tạo nên vẻ đẹp đặc trưng của từng loài. Trong đó loài chà vá chân nâu còn được phong là nữ hoàng của các loài linh trưởng. Bộ mặt chúng màu vàng cam, nhìn như to ra nhờ bộ râu quai nón dài màu trắng muốt. Cái đuôi cũng trắng muốt, thẳng đuột dài gần bằng cả thân hình. Hai chân chúng phủ lớp lông màu nâu đỏ kéo dài từ gối xuống đến cổ chân. Các loài chà vá khác nhau nhiều nhất ở màu sắc của đôi chân, chà vá chân đen thì đôi chân phủ lớp lông màu đen tuyền, bóng bẩy từ đùi xuống, trong khi chà vá chân xám lại có đôi chân màu xám tro. Có lẽ vì vậy mà ông bà ta đã đặt tên chúng theo màu sắc của đôi chân, như là dấu hiệu nhận biết, phân biệt giữa các loài.
Các loài chà vá đều là động vật đặc hữu của đất nước ta, tuy nhiên do sự tàn phá của chiến tranh, nạn săn bắt, phá rừng khiến cho số lượng của chúng ngày một suy giảm. Việc quần thể bị suy giảm nghiêm trọng, địa bàn cư trú bị thu hẹp cực hạn, số lượng cá thể còn lại quá ít, nguy cơ tuyệt chủng cận kề, các loài chà vá theo sách đỏ thế giới đánh giá là cực kỳ nguy cấp (CR: Critically Endangered) nếu chúng ta không cùng chung sức chung lòng bảo vệ môi trường tự nhiên, bảo vệ giống loài thì một ngày nào đó những loài sinh vật hiền lành, vui vẻ này sẽ chỉ còn trong phim, ảnh.
Thảo Cầm Viên Sài Gòn hiện đang chăm sóc cả 3 loài chà vá kể trên với số lượng cực kỳ ít ỏi, chỉ có một cá thể của một loài là chà vá chân xám, chà vá chân nâu và 3 cá thể của loài chà vá chân đen. Các thú viên này được nuôi trong khu chuồng được xây mới với nhiệm vụ khá rõ ràng là cứu hộ và cho sinh sản thành công. Hàng ngày, có ít nhất năm loại lá cây khác nhau được cung cấp để đảm bảo tính đa dạng của thức ăn và nhu cầu dinh dưỡng của chúng. Những loại hoa trái từ cây cối trong khuôn viên là nguồn để đa dạng hóa khẩu phần cho gần với tự nhiên. Khác biệt về tuổi tác, nguồn gốc xuất xứ (cứu hộ khác nơi) khiến chúng không thể hòa hợp được với nhau. Việc duy trì cuộc sống và cho sinh sản các loài trên là nhiệm vụ vô cùng khó khăn của đội ngũ chăm sóc động vật. Với tình yêu thương bao la, sự nhiệt tình trong công việc, tinh thần học tập nâng cao trình độ, khả năng, đôi khi cũng cần một chút may mắn để thành công trong công tác cứu hộ sinh, sinh sản để duy trì nguồn gen quý hiếm này.
