Giữa nhịp sống sôi động của TP.HCM, Thảo Cầm Viên Sài Gòn (TCVSG) không chỉ là điểm tham quan, vui chơi quen thuộc của nhiều thế hệ người dân và du khách, mà còn là một trong những đơn vị tiên phong trong công tác cứu hộ, chăm sóc và bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam.
Ít ai biết rằng, phía sau những khu chuồng trại xanh mát và những giờ phút tham quan đầy thú vị của du khách là hành trình âm thầm nhưng đầy trách nhiệm của đội ngũ bác sĩ thú y, cán bộ kỹ thuật, nhân viên chăm sóc động vật – những người ngày đêm nỗ lực giành lại sự sống cho nhiều cá thể động vật hoang dã bị buôn bán trái phép, săn bắt, nuôi nhốt không đảm bảo điều kiện sống hoặc bị tổn thương ngoài tự nhiên.
NƠI TIẾP NHẬN VÀ HỒI SINH CÁC LOÀI ĐỘNG VẬT HOANG DÃ
Trong nhiều năm qua, TCVSG đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để tiếp nhận, nuôi dưỡng và chăm sóc hàng trăm cá thể động vật. Cụ thể từ năm 2017 đến năm 2025, TCVSG đã thực hiện công tác cứu hộ động vật hoang dã từ 183 vụ việc do 29 cơ quan chức năng chuyển giao như Công an Thành phố và các quận (cũ), Cảnh sát kinh tế, Cơ quan cảnh sát điều tra, Hạt kiểm lâm, Chi cục kiểm lâm các tỉnh thành, Vườn quốc gia, Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã, với tổng số động vật tiếp nhận là 904 cá thể trong đó có nhiều loài động vật quý hiếm như hổ Bengal, Vọoc chà vá, Tê Tê, Rắn hổ chúa, Rái cá vuốt bé, Mèo rừng, Báo lửa, Báo hoa mai, Cầy vằn, Vượn má vàng, Niệc mỏ vằn, Vẹt xám châu phi, các loài khỉ cùng nhiều loài chim, thú và bò sát khác.
Với số lượng động vật cứu hộ lớn, nhiều loài quý hiếm đến từ các nguồn gốc khác nhau, TCVSG đã không ngừng nỗ lực thực hiện và đảm nhiệm công tác cứu hộ, chăm sóc và nuôi dưỡng động vật hoang dã trong điều kiện đầy áp lực và thách thức. Chúng tôi đã phải chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực chuyên môn gồm đội ngũ bác sĩ thú y, nhân viên chăm sóc giàu kinh nghiệm cùng hệ thống khu cách ly, trang thiết bị y tế và chuồng trại được điều chỉnh phù hợp với đặc tính sinh học của từng loài, từng cá thể cứu hộ. Bên cạnh đó, đơn vị còn đảm bảo nguồn thức ăn chuyên biệt, xây dựng quy trình theo dõi sức khỏe, điều trị và phục hồi tập tính tự nhiên cho động vật sau cứu hộ. Công tác cứu hộ không chỉ đòi hỏi sự tận tâm, trách nhiệm mà còn cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và TCVSG nhằm mang lại cơ hội sống và phục hồi tốt nhất cho các cá thể động vật hoang dã được tiếp nhận.
Tiếp nhận các cá thể Rùa Sulcata từ cơ quan chức năng bàn giao năm 2020
Nhiều trường hợp động vật được chuyển giao trong tình trạng suy kiệt, hoảng loạn, mất khả năng tự kiếm ăn hoặc mang thương tích nặng do quá trình vận chuyển, săn bắt và nuôi nhốt trái phép. Có những cá thể bị cụt chi, viêm nhiễm kéo dài và những con non bị tách khỏi mẹ từ rất sớm gần như không có khả năng sinh tồn trong tự nhiên nếu không được chăm sóc đặc biệt.
Tiếp nhận cá thể Vượn Pilê trong tình trạng viêm áp xe vùng mặt, từ CCKLTP năm 2020
Tiếp nhận các cá thể chim ăn thịt nuôi nhốt trong môi trường chật hẹp, không đảm bảo an toàn dịch bệnh từ cơ quan chức năng năm 2022
Hình ảnh cứu hộ thành công 1 Báo lửa bị cụt chi do Chi cục Kiểm lâm Thành phố chuyển giao năm 2020
CÔNG VIỆC CỨU HỘ KHÔNG CHỈ LÀ NUÔI DƯỠNG
Cứu hộ động vật hoang dã là một quá trình phức tạp, đòi hỏi kiến thức chuyên môn và sự kiên trì rất lớn. Khi một cá thể động vật được đưa về TCVSG, đội ngũ bác sĩ thú y sẽ tiến hành cách ly kiểm tra tổng quát, đánh giá sức khỏe, điều trị thương tích, điều trị nhiễm ký sinh trùng, xét nghiệm bệnh truyền nhiễm và xây dựng phác đồ chăm sóc riêng phù hợp với từng loài.
Các cá thể động vật cứu hộ non được cho phơi nắng hàng ngày
Thực hiện nuôi bộ cá thể Rái cá vuốt bé còn non
Can thiệp thú y cho 1 cá thể voọc chà vá bị suy nhược thể trạng
Không chỉ chữa lành thương tích về thể chất, công tác cứu hộ còn giúp các cá thể động vật dần phục hồi tập tính tự nhiên – yếu tố quan trọng để chúng có đủ điều kiện được tái thả về môi trường hoang dã.
NHỮNG HOẠT ĐỘNG CỨU HỘ TẠI THẢO CẦM VIÊN TRONG CÁC NĂM QUA
1. Tiếp nhận cứu hộ, hỗ trợ cơ quan chức năng nuôi dưỡng động vật hoang dã là tang chứng, vật chứng của các vụ án “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm”, động vật hoang dã bị tịch thu từ hoạt động buôn bán trái phép
Hình ảnh nuôi cứu hộ 3 niệc mỏ vằn con non tại TCVSG
2. Tiếp nhận động vật hoang dã do cơ quan chức năng ban ngành chuyển giao từ các vụ việc đã được xử lý, động vật bị tai nạn, mắc bẫy hoặc mất nơi sinh sống do tác động của con người được người dân phát hiện hoặc nuôi dưỡng trong điều kiện không phù hợp.
Một số cá thể động vật không đủ điều kiện quay trở lại tự nhiên, bị thương tật vĩnh viễn, mất khả năng săn mồi hoặc đã quá quen với môi trường nuôi dưỡng, trong trường hợp này TCVSG sẽ tiếp tục chăm sóc lâu dài nhằm:
- Đảm bảo phúc lợi động vật
- Duy trì nguồn gen quý hiếm
- Phục vụ giáo dục cộng đồng về bảo tồn
- Hỗ trợ nghiên cứu khoa học và nhân nuôi sinh sản
Tiếp nhận các cá thể Hổ từ CCKL tỉnh Bình Dương (cũ)
Chăm sóc Cáo tuyết cứu hộ
Chăm sóc Vọoc chân đen Út Cưng
3. Phối hợp cùng các tổ chức trong và ngoài nước tiếp nhận động vật, là nơi trung gian trong việc cách ly, chăm sóc phục hồi trước khi chuyển giao đến các khu bảo tồn, vườn quốc gia, trung tâm cứu hộ.
Thảo Cầm Viên Sài Gòn hân hạnh là thành viên của Đề án “Bảo tồn và phát triển Sếu đầu đỏ tại Vườn quốc gia Tràm Chim, giai đoạn 2022 – 2032” của UBND tỉnh Đồng Tháp và là một trong những mắt xích quan trọng trong Hành trình Đưa Sếu đầu đỏ trở về Việt Nam.
Thảo Cầm Viên Sài Gòn là điểm đến đầu tiên của Sếu đầu đỏ trong hành trình từ Thái Lan về Việt Nam để thực hiện quy trình cách ly theo quy định và chúng tôi đã rất nỗ lực và cẩn trọng trong từng chi tiết nhỏ nhất, tập trung cho công tác chuẩn bị đón Sếu đầu đỏ đầy tâm huyết.
4. Thực hiện tái thả nhiều loài động vật cứu hộ về tự nhiên
Đối với những cá thể đã phục hồi sức khỏe và đảm bảo khả năng sinh tồn, Thảo Cầm Viên Sài Gòn đã phối hợp cùng cơ quan chức năng như Chi cục kiểm lâm, Công an thành phố, các Vườn quốc gia, Trung tâm cứu hộ và các đơn vị bảo tồn để tái thả về môi trường sống tự nhiên phù hợp.
Mỗi cá thể được trở về rừng là một thành công lớn không chỉ của đội ngũ cứu hộ mà còn là tín hiệu tích cực cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học.
Hình ảnh TCVSG phối hợp cùng vườn quốc gia Bù Gia Mập tái thả Tê tê, Khỉ đuôi dài, Khỉ đuôi lợn về tự nhiên
Phối hợp với CCKLTP thực hiện tái thả Rái cá vuốt bé về rừng phòng hộ Cần Giờ
NHỮNG THÀNH QUẢ ĐẦY Ý NGHĨA TỪ CÔNG TÁC CỨU HỘ
Một trong những thành tựu đáng tự hào của TCVSG chính là chăm sóc thành công nhiều loài động vật cứu hộ, giúp chúng phục hồi sức khỏe, sinh sản và từng bước tái thả trở về tự nhiên.
Mỗi cá thể được cứu sống không đơn thuần là một thành công chuyên môn, mà còn là một chiến thắng trước nạn săn bắt, buôn bán động vật hoang dã trái phép đang đe dọa nghiêm trọng đa dạng sinh học trên toàn cầu.
Báo lửa và báo gấm cứu hộ do Chi cục Kiểm lâm Thành phố chuyển giao năm 2020 được nuôi dưỡng tại TCVSG
Trong các năm gần đây, TCVSG đã thực hiện tái thả 19 cá thể động vật về tự nhiên bao gồm Tê tê, Rái cá vuốt bé, Mèo rừng, Khỉ đuôi dài.
Nhiều cá thể Tê tê, loài động vật bị buôn bán trái phép nhiều trên thế giới, đã được cứu sống sau khi tiếp nhận trong tình trạng suy kiệt nghiêm trọng. Với chế độ chăm sóc đặc biệt, môi trường yên tĩnh và nguồn thức ăn phù hợp, nhiều cá thể đã hồi phục hoàn toàn và được tái thả về tự nhiên.
Các loài Mèo rừng, Rái cá, Khỉ đuôi dài cũng là những câu chuyện thành công đầy ý nghĩa. Có những cá thể ban đầu gần như mất hoàn toàn bản năng sinh tồn, nhưng sau thời gian phục hồi và huấn luyện thích nghi, chúng đã đủ điều kiện để trở về môi trường tự nhiên.
Đặc biệt, việc cho sinh sản thành công nhiều loài động vật quý hiếm trong điều kiện nuôi dưỡng cứu hộ không chỉ góp phần duy trì quần thể mà còn tạo thêm cơ hội cho công tác bảo tồn lâu dài.
Sinh sản thành công 2 Hổ con sau khi cứu hộ
Sinh sản thành công Voọc chân xám sau khi cứu hộ
Góp phần bảo tồn đa dạng sinh học
Việt Nam là một trong những quốc gia có hệ sinh thái đa dạng và phong phú bậc nhất thế giới. Tuy nhiên, nhiều loài động vật hoang dã đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do mất môi trường sống, săn bắt và buôn bán trái phép.
Trong bối cảnh đó, công tác cứu hộ tại TCVSG mang ý nghĩa rất lớn đối với hoạt động bảo tồn. Không chỉ là nơi chăm sóc động vật, TCVSG còn đóng vai trò như một "trạm trung chuyển sự sống", giúp nhiều cá thể có cơ hội hồi phục và quay trở về tự nhiên.
Đội ngũ chuyên môn tại đây cũng thường xuyên phối hợp với các cơ quan chức năng và tổ chức bảo tồn trong việc chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc, điều trị, nghiên cứu tập tính và xây dựng quy trình cứu hộ phù hợp với từng loài.
Việc theo dõi sức khỏe, lưu trữ dữ liệu sinh học và hỗ trợ nhân giống bảo tồn góp phần quan trọng vào nỗ lực bảo vệ nguồn gen quý hiếm của nhiều loài động vật đang bị đe dọa.
Giáo dục cộng đồng, bảo tồn bắt đầu từ nhận thức
Một trong những giá trị lớn nhất mà công tác cứu hộ tại TCVSG mang lại chính là góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ động vật hoang dã và môi trường tự nhiên.
Thông qua các hoạt động tham quan, giáo dục trải nghiệm và truyền thông, du khách đặc biệt là trẻ em sẽ có cơ hội hiểu hơn về thế giới động vật, những nguy cơ mà chúng đang đối mặt và trách nhiệm của con người trong việc bảo vệ thiên nhiên.
Mỗi câu chuyện cứu hộ đều gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: Động vật hoang dã không phải thú nuôi, không phải hàng hóa để mua bán hay trưng bày. Chúng cần được sống trong môi trường tự nhiên, được tôn trọng và bảo vệ.
Khi tận mắt chứng kiến những cá thể từng bị tổn thương nay được chăm sóc khỏe mạnh, nhiều người đã thay đổi nhận thức và có ý thức hơn trong việc nói không với sản phẩm từ động vật hoang dã, không tiêu thụ động vật quý hiếm và tích cực tham gia bảo vệ môi trường.
Trách nhiệm với cộng đồng và tương lai xanh
Là một đơn vị có lịch sử hơn 160 năm hình thành và phát triển, TCVSG không ngừng đổi mới để thực hiện tốt hơn vai trò của mình trong công tác bảo tồn và cứu hộ động vật hoang dã.
Đằng sau mỗi khu chuồng nuôi là sự tận tâm của đội ngũ bác sĩ thú y, kỹ thuật viên và nhân viên chăm sóc, những người luôn xem mỗi cá thể động vật như một sự sống cần được bảo vệ.
Công tác cứu hộ không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm đối với cộng đồng, với hệ sinh thái và với các thế hệ tương lai. Bởi khi một loài động vật biến mất, đó không chỉ là mất đi một cá thể, mà còn là mất đi một phần cân bằng của tự nhiên.
TCVSG tin rằng, bảo tồn động vật hoang dã không thể thành công nếu thiếu sự chung tay của cộng đồng. Mỗi hành đội nhỏ như không mua bán động vật hoang dã, không tiêu thụ sản phẩm từ động vật quý hiếm, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường hay lan tỏa thông điệp sống xanh đều góp phần tạo nên sự thay đổi tích cực
Chung tay bảo vệ thiên nhiên hoang dã
Hành trình cứu hộ động vật hoang dã là một hành trình dài, nhiều khó khăn nhưng đầy ý nghĩa. Mỗi cá thể được chữa lành, mỗi loài được bảo tồn và mỗi lần tái thả thành công đều là niềm hy vọng cho thiên nhiên.
TCVSG sẽ tiếp tục nỗ lực trong công tác cứu hộ, chăm sóc và bảo tồn động vật hoang dã, đồng thời lan tỏa mạnh mẽ thông điệp yêu thiên nhiên, bảo vệ môi trường và gìn giữ đa dạng sinh học bởi vì bảo vệ động vật hoang dã hôm nay chính là bảo vệ tương lai xanh của chúng ta mai sau.
