Khi “những ngôi sao” lâm nguy:
Không đơn thuần là loài chim đẹp với tiếng kêu lảnh lót, Trĩ sao còn là món quà đặc hữu mà thiên nhiên ban tặng cho hai quốc gia Việt Nam và Lào.
Chim Trĩ sao được ghi nhận phân bố ở hai quốc gia là Lào và Việt Nam. Năm 1871 Elliot đặt tên chúng là Argus ocellatus khi tìm hiểu về một số lượng lớn lông chim trĩ không rõ nguồn gốc được lưu giữ ở bảo tàng Paris. Trước đó năm 1835 – 1859 Verriaux cũng đặt tên cho loài nầy là Argus ocellatus trên bản thảo (theo Delacour 1951). Năm 1879 -1881 hai bộ da của chim Trĩ sao được thu từ tư lệnh Rheinart và nhà toàn quyền Nam Kỳ thì loài này mới được xác định chính thức nguồn gốc từ Việt Nam, cũng từ đó chi Rheinardia được công bố vào năm 1882 bởi Maingonnat (G.W.H. Davison và cộng sự, 2020).
Sự biến mất âm thầm: tại các khu rừng người ta đã không còn được nghe tiếng kêu của Trĩ sao, hay thoáng thấy hình ảnh của chúng.
Theo IUCN red list of threatened species mức độ đe dọa đối với loài chim trĩ sao vào năm 1994 là VU (Vulnerable) và tăng dần mức độ đe dọa 2005 NT (Near Threatened), 2018 EN (Endangered), 2021 CR (Critically Endangered).
Thảo Cầm Viên Sài Gòn, ngôi nhà thứ 2 bình yên:
Không khẩu hiệu cầu kỳ, TCVSG đã “tiên phong” bắt tay vào công cuộc bảo tồn loài chim quý này từ những năm 1990 với mục tiêu biến nơi đây không chỉ là ngôi nhà, mà còn là nơi bảo tồn quan trọng.
- Xây dựng vương quốc riêng: thiết kế mô hình chuồng nuôi mô phỏng với sát với môi trường tự nhiên.
- Kỹ thuật chăm sóc đặc biệt: tỉ mỉ chi tiết trong xây dựng quy trình kỹ thuật chăm sóc, theo dõi.
Năm 1996, sự kiện TCVSG Trĩ sao sinh sản thành công đã thu hút được sự quan tâm của rất nhiều tổ chức bảo tồn chim trên thế giới. Cũng trong năm này, hai bài viết về Trĩ sao đã được đăng trên tạp chí của Hiệp hội chim trĩ thế giới và Báo kiến thức ngày nay của Việt Nam. Thành tựu này mở ra mối quan hệ hợp tác quốc tế giữa Thảo Cầm Viên Sài Gòn và vườn thú Zorasia Yokohama (Nhật Bản) và vườn thú Tierpark Berlin (Đức).
Thành tựu của sự kiên trì và những mầm sống mới:
Sau nhiều năm nghiên cứu và thử nghiệm, đàn trĩ sao đã dần thích nghi và sinh sản đều đặn, ổn định trong môi trường nhân tạo. Những thế hệ, những mầm sống lần lượt ra đời, gieo hy vọng cho công cuộc bảo tồn.
Kỷ lục ấn tượng: TCVSG là vườn thú duy nhất trên Thế giới có số lượng Trĩ sao nhiều và sinh sản ổn định. Đây sẽ là nguồn cung cấp con giống cho việc tái hoang dã loài Trĩ sao trong tự nhiên.
Hợp tác xuyên biên giới: TCVSG đã hợp tác với các tổ chức quốc tế như Re:wild, World Bird Sanctuary, Tier park Berlin zoo, Zorasia Yokohama zoo
Ước mơ ngày trở về:
Bên cạnh những nghiên cứu trong điều kiện chăm sóc của TCVSG như Nghiên cứu phương pháp chăm sóc, nuôi dưỡng, nhân giống các loài chim họ Trĩ; Nghiên cứu phương pháp nâng cao tỉ lệ trứng có phôi và tỉ lệ ấp nở; Tìm hiểu nguyên nhân và cách khắc phục bệnh cong ngón trên chim Trĩ mới nở. Những nghiên cứu khảo sát thực địa bằng bẫy ảnh hoặc máy ghi âm tự động và kỹ thuật phân tích âm thanh đã cho thấy có sự hiện diện của chim Trĩ sao tại các khu vực rừng được bảo tồn (Nguyễn Đắc Mạnh và cộng sự, 2018; Vũ Tiến Thịnh và cộng sự 2017). Đây là tín hiệu đáng mừng cho thấy cơ hội bảo tồn loài chim này.
Với số lượng lớn chim Trĩ sao trong độ tuổi sinh sản và kinh nghiệm nhân giống loài này trong điều kiện của Thảo Cầm Viên Sài Gòn. Hiện nay TCVSG đang lập kế hoạch hợp tác với các đơn vị trong và ngoài nước như vườn thú Zorasia Yokohama Nhật Bản, Tổ chức Re:wild, các tổ chức thành viên của hiệp hội vườn thú Việt Nam, các vườn quốc gia có sự phân bố loài chim này để nhân giống và tái thả loài này về với tự nhiên.
Đặc biệt, Thảo Cầm Viên Sài Gòn đã ký biên bản ghi nhớ với Vườn quốc gia Bạch Mã nơi trước đây có sự phân bố của loài chim này. Trong việc hợp tác này, TCVSG sẽ cung cấp Trĩ sao giống để thả về với thiên nhiên.
Thông điệp bảo tồn:
Bảo vệ Trĩ sao chính là bảo vệ sự đa dạng sinh học tự nhiên.
Dù bạn là học sinh, sinh viên hay bất kỳ ai, làm bất cứ ngành nghề nào, hãy:
- Không tiêu thụ, mua bán sản phẩm động vật hoang dã
- Chia sẻ thông tin về loài Trĩ sao và lời kêu gọi bảo vệ chúng
- Ghé thăm và tìm hiểu về các hoạt động bảo tồn của TCVSG
Dù hành trình phía trước vẫn còn gian nan, ta vẫn tin là vẻ đẹp của “những vì sao đại ngàn” sẽ mãi tỏa sáng trong các cánh rừng Việt Nam.
